Bossen doen veel meer dan koolstof opslaan
Het is de moeite waard om deze boodschap telkens opnieuw te herhalen. Bossen bedekken ongeveer 32% van het landoppervlak van de aarde, slaan 714 gigaton koolstof op en herbergen tot 80% van alle biodiversiteit op het land. Ze zijn essentieel voor voedselzekerheid, voeding en levensonderhoud, en leveren hernieuwbare materialen en energie. Bijna één op de drie mensen wereldwijd is voor voedsel en inkomen afhankelijk van bossen en bomen. Bossen reguleren ook de koolstof- en watercyclus. Ze verminderen het risico op en de impact van droogte, woestijnvorming, bodemerosie, aardverschuivingen en overstromingen.
De dreiging reikt verder dan ontbossing
Ontbossing gaat door, maar het rapport maakt duidelijk dat het plaatje breder is dan enkel verlies. Wereldwijd is een enorm oppervlak land aangetast, waaronder een groot aandeel bosgrond. Ook verstoringen nemen toe. Elk jaar treffen branden enorme bosgebieden, terwijl insecten, ziekten en extreem weer extra schade aanrichten. Bossen staan dus op meerdere fronten tegelijk onder druk. Klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit, vervuiling, mijnbouw, winning van fossiele brandstoffen en niet duurzaam bosbeheer verzwakken hun veerkracht. Intussen blijft de wereldwijde vraag naar bosproducten stijgen. Bevolkingsgroei, verstedelijking, infrastructuur, energiebehoeften en een groeiende bio-economie duwen die vraag omhoog.
Daarom richt Go Forest zich niet enkel op het planten van nieuwe bossen. We investeren ook in het versterken en herstellen van bestaande bosecosystemen, via aanpakken zoals geassisteerde natuurlijke regeneratie (ANR) en adaptief bosbeheer.
Herstel is een investering, geen kost
De FAO beschrijft bosherstel als een essentieel antwoord op vier onderling verbonden uitdagingen: voedselonzekerheid, klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en landdegradatie. De economische case is sterk. Onder gunstige omstandigheden en over lange tijdshorizonten kan herstel tot 30 USD opleveren voor elke geïnvesteerde dollar. Gezonde ecosystemen vormen de basis van meer dan de helft van het wereldwijde bbp en zijn fundamenteel voor economische stabiliteit. De economische kost van niets doen ligt veel hoger dan de kost van herstel. En daarbovenop komen nog sociale en culturele verliezen.
Bedrijven kunnen de link met hun activiteiten niet negeren
Dit is een boodschap die we elk bedrijf willen laten horen. Gezonde ecosystemen vormen de basis van meer dan de helft van het wereldwijde bbp. Aantasting van ecosystemen en klimaatverandering stellen bedrijven bloot aan groeiende fysieke, regelgevende, reputatie- en financiële risico’s. Herstel verkleint die risico’s, versterkt waardeketens en creëert nieuwe marktkansen. Toch stelt het rapport vast dat herstel nog vaak ondergewaardeerd wordt in vergelijking met extractief landgebruik op korte termijn. Bedrijven die nu actie ondernemen, hebben veel te winnen!
Vier pijlers die samen moeten werken
Het rapport beschrijft vier onderling verbonden pijlers voor herstel op grote schaal. Dat zijn mensen, land, financiering en bedrijfsleven, en beleidscoherentie en wetgeving. Geen enkele werkt afzonderlijk. Zo zien wij elk van die pijlers in de praktijk.
1. Mensen centraal
Inheemse volkeren en lokale gemeenschappen moeten erkend worden als sleutelactoren, en hun rechten, kennis en prioriteiten moeten de resultaten van herstel mee vormgeven. Een co-creatieve aanpak zorgt voor ecologisch herstel samen met inclusieve sociaaleconomische voordelen.
Het is belangrijk te begrijpen dat bij herstel veel actoren betrokken zijn. Sommigen leven in en geven vorm aan het landschap, anderen financieren het. Lokale rechthebbenden hebben vaak andere perspectieven en behoeften dan private bedrijven. Bij Go Forest zien we het bouwen van die brug als een kernonderdeel van onze rol.
Daarom werken we altijd samen met lokale partnerorganisaties. Zij kennen het landschap het best en zijn gekend en vertrouwd binnen de gemeenschap. Ze luisteren naar de mensen die er leven en blijven voortdurend met hen in dialoog. Zo behouden gemeenschappen een stem in, en autonomie over, hun eigen landschap.
Het rapport benadrukt ook dat effectief herstel afhangt van de combinatie van wetenschappelijke, praktijk-, lokale en inheemse kennis. Ons project Mother’s Womb in de Argentijnse Gran Chaco is een voorbeeld van hoe dat er in de praktijk uitziet. Samen met onze partner Alianza Wichi herstelt het Wichi-volk aangetast bos met een ancestrale zaaitechniek. De gemeenschap ontwikkelde de methode, en een onderzoekscentrum dat met een universiteit werd opgebouwd, bestudeert ze, zodat traditionele kennis en wetenschap elkaar versterken. Veel voordelen zijn niet eens financieel. Sociale cohesie, sterkere lokale instellingen en nieuw leven ingeblazen traditionele kennis zijn essentieel voor duurzaam beheer op lange termijn.
Herstel beïnvloedt ook het levensonderhoud via toegang tot hulpbronnen, werk en inkomen. De FAO benadrukt dat herstel inkomstenbronnen kan diversifiëren, lokale capaciteiten en bestuur kan versterken en veerkracht kan opbouwen. Deze voordelen zijn vooral belangrijk voor vrouwen en gemarginaliseerde groepen. Ons zandbosproject in Maputaland, Zuid-Afrika, met Wild Tomorrow is een ander voorbeeld, waarin de Green Mambas een sleutelrol spelen. Dit volledig vrouwelijke herstelteam kweekt inheemse bomen, plant ze, volgt ze op en verwijdert invasieve soorten. Het werk geeft hen een stabiel inkomen en nieuwe vaardigheden, en ondersteunt meer dan 120 gezinsleden en personen ten laste.
Nog een punt dat we willen benadrukken, is dat de kosten van herstel verdeeld zijn over verschillende belanghebbenden, en dat lokale landeigenaars en gemeenschappen daar een reëel deel van dragen. Investeren in herstel betekent dus niet automatisch dat je het bos of de bomen bezit. Het eigendom blijft bij de mensen ter plaatse, en dat is precies wat herstel duurzaam maakt.
2. Herstel op landschapsschaal
Herstel moet op landschapsniveau gepland worden, met een evenwicht tussen behoud, productie en levensonderhoud via aanpakken die passen bij de lokale context. Onze projecten liggen precies in die landschappen, waar ecologische functies, productiesystemen en levensonderhoud op elkaar inwerken.
We beseffen hoe belangrijk een evenwichtige aanpak is. Erkennen dat bossen veel functies vervullen, is cruciaal. De FAO pleit ervoor de negatieve ecologische impact van productie te verminderen en tegelijk het vermogen van het land om meerdere voordelen te leveren te versterken. Ze noemt agroforestry en kleinschalige boomteelt een belangrijke herstelkans. Dat is wat onze agroforestryprojecten doen, bijvoorbeeld in India, Tanzania, D.R. Congo en Peru, waar bomen gecombineerd worden met voedselproductie en extra inkomen voor boeren. Een ander voorbeeld is de doordachte dunning die we toepassen in onze Belgische bossen. Die maakt bestanden veerkrachtiger tegen droogte, plagen en brand, en de eigenaar kan het geoogste hout verkopen. Lees meer in ons artikel over uitdunningspraktijken.
3. Financiering die past bij herstel
De financiering voor herstel moet ruwweg verviervoudigen. De huidige financiering blijft versnipperd, kortetermijngericht en ontoereikend. Herstel heeft vroeg in het proces kapitaal nodig, terwijl de baten pas over lange termijn komen. Het rapport is duidelijk: geen enkele actor kan deze kloof dichten, daarvoor is een combinatie van publieke en private financiering nodig. Bij Go Forest richten we ons op het mobiliseren van private financiering. Te vaak zien we nog een kloof tussen hoe een bedrijf impact heeft op en afhankelijk is van de natuur, en de herstelinspanningen die het ondersteunt. Die twee op elkaar afstemmen is waar de grootste kansen liggen.
4. Coherent beleid en wetgeving
Coherente wettelijke en institutionele kaders maken herstel op grote schaal mogelijk en houden het duurzaam over de tijd. Voor bedrijven nemen duidelijke richtlijnen onzekerheid weg en verlagen ze de drempel om te investeren.
Kwaliteit boven kwantiteit
De FAO roept op om te streven naar herstel van hoge kwaliteit op lange termijn, en niet enkel naar kwantiteit, zodat de ecologische en sociaaleconomische voordelen blijven duren. We zijn het daar volledig mee eens. Meer bomen of meer hectaren betekenen niet automatisch meer impact, zeker niet wanneer kwaliteit, contextspecifieke aanpakken en waarborgen voor de toekomst onderweg verloren gaan. Bedrijven hiervoor sensibiliseren blijft een groot deel van ons werk.
Van hectaren meten naar impact meten
Het rapport wijst erop dat de meeste data nog focussen op de herstelde oppervlakte in plaats van op impact. Hectaren blijven een noodzakelijke maatstaf, maar ze tonen niet of ecosystemen herstellen, levensomstandigheden verbeteren of veerkracht toeneemt. De FAO noemt het gebrek aan betrouwbare evaluaties van de ecologische en sociaaleconomische effecten een grote uitdaging. Ze beveelt aan te investeren in monitoring-, data- en leersystemen met indicatoren die op impact gericht zijn.
We beseffen hoe belangrijk dit is en investeren voortdurend in betere monitoring en impactmeting. We ontwikkelen een bijkomend aanbod voor bedrijven, dat impact op vlakken zoals biodiversiteit, waterbeheer en bodemkwaliteit omvat. Zo krijgen bedrijven die in herstel investeren een gestructureerde manier om de resultaten van hun investering op te volgen.
Investeren in herstel loont voor je bedrijf
Je bedrijf is afhankelijk van gezonde ecosystemen, of het nu gaat om grondstoffen, water of stabiele toeleveringsketens. Naarmate bossen verloederen, verzwakken die fundamenten en nemen de risico’s toe. Investeren in herstel beschermt waarop je bedrijf steunt.
Herstel moet gezien worden als een investering, niet als een kost. Het verkleint fysieke, regelgevende, reputatie- en financiële risico’s, versterkt je waardeketen en bereidt je bedrijf voor op strengere duurzaamheidsvereisten. Tegelijk opent het nieuwe kansen en toont het aan klanten, medewerkers en investeerders dat je je verantwoordelijkheid serieus neemt.
Bedrijven die nu actie ondernemen, bouwen de kennis, partnerschappen en geloofwaardigheid op die in de komende jaren het verschil zullen maken. Wachten maakt de uitdaging alleen maar groter en duurder. De vraag is niet langer of je in herstel moet investeren, maar hoe je dat goed doet.
Klaar voor die volgende stap? Plan een meeting in en laten we samen onderzoeken hoe jouw bedrijf kan investeren in herstel dat blijvend is.